శ్రీ నారాయణ తత్త్వము

 శ్రీ నారాయణ తత్త్వము

విశ్వాయనోయం బ్రహ్మాపి న వేదయతి తత్త్వతః l తత్కర్మ విశ్వవేదానాం తద్రహస్యం మహర్షిణామ్‌. 19

తమీడ్యం సర్వయజ్ఞానాం తత్తత్త్వం సర్వదర్శినామ్‌ l తదాధ్యాత్మవతాం చిన్త్యం నరకం చ వికర్మిణామ్‌.

దేవానామధిదైవం యదధియజ్ఞం చ సంజ్ఞితమ్‌ l తద్బూతమవిభూతం చ తత్పరం పరమర్షణామ్‌. 21

స యజ్ఞ వేదనిర్దష్టస్తత్తపః కవయో విధుః l సకర్తా కారకో బుద్ధిర్దర్మః క్షేత్రజ్ఞ ఏవచ. 22

ప్రణవః పురుషశ్శాస్తా ఏకశ్చేతి విభావ్యతే l ప్రాణః ప ఞ్చవిధశ్చైవ ధ్రువమక్షర ఏవచ. 23

కాలఃపాకశ్చ పక్తాచ ద్రష్టా స్వాధీన ఏవ చ l ఉచ్యతే వివిథైర్బావై స్సఏవాయం న తత్పరః. 24

సఏవ భగవాన్త్సర్వం కరోతి వికరోతిచ l సో7స్మాన్కారయతే సంవమన్యేపి వ్యాకులీకృతాః. 25

యజామహే తమేవాద్యం తమేవేచ్ఛామ నిర్వృతాః l యోవక్తా యచ్చ వక్తవ్యం యచ్చాహం యద్బ్రవీమివః. 26

శ్రూయతే యచ్చవై శ్రావ్యం యచ్చాన్యత్పరిజల్ప్యతే l యత్కథాంశ్చైవ వర్తన్తే శ్రుతయో వాథ తత్పరాః. 27

విశ్వం విశ్వపతిర్యశ్చ సతు నారాయణస్స్మృతః l యత్సత్యం యదమృత మక్షరం పరం య ద్యద్బూతం పరమమిదంచ యద్బవిష్యమ్‌. 28

యత్కిఞ్చిచ్చరమచరం రుదస్తి చాన్యత్తత్సర్వం పురుషవరః ప్రభుఃపురాణః.

విశ్వములకు ఆశ్రయుగడు బ్రహ్మయును ఏ తత్త్వమును వాస్తవరూపమున తెలుపజాలడో అట్టి నారారూణాత్మక పరతత్త్వమును ఎవరు ఎరుగగలరు? ఆనారాయణ తత్త్వము సర్వవేదములచే ప్రతిపాద్యమగు (యజ్ఞాది వైదిక) కర్మానుష్ఠానము; అది మహర్షులకును ఎరుగరాని రహస్యము; సర్వయజ్ఞములందు స్తుతింపబడు తత్త్వము ; సర్వదర్శలకు వారు దర్శించు తత్త్వమది; అధ్యాత్మ (అత్మఅనగా ఇట దేహము; దేహము నాశ్రయించియుండు అయా సూక్ష్మతత్త్వములు అధ్యాత్మతత్త్వములు) తత్త్వవిచారకులు అలోచింపవలసిన తత్త్వమది; విరుద్దకర్మల నాచరించువారికి నరకమును అ తత్త్వమే; దేవతలలో అదిధై వతతత్త్వము యజ్ఞములలొని అధియజ్ఞ తత్త్వమును భూతములయందలి అధిభుతతత్త్వమును పరమర్షులకును అందరాని పరతత్త్మును వేదములచే నిర్దేశింపబడిన యజ్ఞమును తపస్సును కర్త-కారకుడు(కర్మప్రేరకుడు-కర్మసాధనములు) బుద్ధి-ధర్మము-క్షేత్రజ్ఞుడు (దేహమునందుండు చేతనతత్త్వము) (భగవదుపాసన సాధనమగు) ప్రణవము (ఉపాస్యుడగు) పురుషుడు(అంతర్యామియై) శాసించువాడు-ఇవన్నియు ఒక్కటియే యని భావన చేయబడు తత్త్వమును (ప్రాణపానవ్యానోదాన సమానములను) పంచవిధ ప్రాణములను ధ్రువమగు అక్షరతత్త్వము కాలమును (కాలవశమున కలుగు ) పరిపాకమును పరిపాకము నొందించువాడును వీటికి ద్రష్ట (సాక్షి) యగు వాడును స్వాదీనుడు (స్వతతంత్రుడును) వివిథ భావము (రూపము) లతో ఉన్నాటు చెప్పబడువాడును అతడే ; అతనికంటె పరుడు-(గొప్పవాడు) ఎవరును లేరు; ఆ భగవానుడే సర్వమును సృష్టించును; పరిణమింపజేయును; మనచే చేయించును; అన్యులను (తన్నుపాసించనివారిని) వ్యాకుల పరచును; అద్యుడగు అ నారాయణునే యజించుచున్నాము; అతనినే (పొంద)కోరుచున్నాము; అతని వలన ఆనందము నందగోరుచున్నాము; వినబడునదియు వినదగినదియు పరిజల్పనము చేయబడునదియ( అసంబద్ధముగా అనావశగకముగా మాటలాడుగ పరిజల్పనము) చెప్పువాడును చెప్పబడునదియ చెప్పదగినదియు నేను మీకేది చెప్పుచున్నానో అదియు ఎవరిని కూర్చిన మాటలు జరుగుచున్నవో-అతడును శ్రుతులు యత్పరములై (ఎవనిని తెలుపుచు) ఉన్నచో అతడును విశ్వమును విశ్వ రక్షకుడును సత్యమును అమృతతత్త్వమును అక్షర (నశించని) తత్త్వమును పరమతత్త్వమును భూతము (గడచినది) ఈ పదమును (వర్తమానము-ఇపుడు జరుగుచున్నది)భవిష్యమును చరమును (చలించునది) అచరమును (కదలని వస్తువు) ఈ చెప్పిన దేదియుకాక మిగిలినది ప్రతియొక్కటియు పురుషశ్రేష్ఠుడు ప్రభువు పురాణుడు (ఈ విశ్వము అను పురమునందు చైతన్యరూపుడై శ్వాసించువాడు-పుర-+అన-పురాణ)ను ఆ నారాయణుడే.

శ్రీమత్స్య మహాపూరాణమున నారాయణ నాభి పద్మోద్బవ ప్రశ్నాది ప్రతిపాదనమను నూట అరువది మూడవ అధ్యాయము నుండి.